Η αντίδραση του στρες

» Χρήσιμα άρθρα » Νευροψυχολογία » Η αντίδραση του στρες

                                                    Η αντίδραση του στρες

Το άγχος ορίζεται ως η αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε μία πραγματική απειλή.

Στη σύγχρονη ανθρώπινη ζωή τα αγχογόνα ερεθίσματα (προστριβές στις επαγγελματικές ή διαπροσωπικές σχέσεις ) μπορεί να μην είναι απειλητικά για τη ζωή μας, ενεργοποιούν όμως το βιολογικό μας σύστημα που έχουμε κληρονομήσει από τα προγενέστερα στάδια της εξέλιξής μας.

 Αποτέλεσμα εικόνας για stress

 

 

     Όταν βιώνουμε καταστάσεις άγχους, δημιουργείται στον οργανισμό μας υπερδιέγερση (γιατί ενεργοποιείται το συμπαθητικό ΝΣ) και παύουμε να είμαστε ψύχραιμοι, γινόμαστε λιγότερο λογικοί, η σκέψη μας κυριαρχείται από τον φόβο και όχι από άλλα δημιουργικά συναισθήματα. Επιπλέον, στις συνθήκες της πολιτισμένης μας ζωής σπάνια φτάνουμε σε μια κορύφωση και σωματική εκτόνωση αυτής της έντασης με μια αντίδραση ‘πάλης’ (σωματική σύγκρουση) ή ‘φυγής’ (τρέξιμο να γλιτώσουμε από την απειλή). Αντίθετα, με τις ανώτερες δομές του εγκεφαλικού μας φλοιού (κυρίως του μετωπιαίου λοβού) καταφέρνουμε να αυτοκυριαρχούμε. Αποφεύγουμε να ερχόμαστε σε σύγκρουση π.χ. με τον προϊστάμενο ή τους φίλους μας και έτσι κερδίζουμε τα μακροπρόθεσμα οφέλη αυτής της πολιτισμένης συμπεριφοράς (ευνοούμε την καριέρα μας, διατηρούμε τις σχέσεις μας ). Το ‘τίμημα’ αυτής της κατάστασης είναι πως δεν δίνουμε την ευκαιρία στον οργανισμό μας (να ενεργοποιηθεί δλδ το παρασυμπαθητικό ΝΣ) για να χαλαρώσουμε. Έτσι η ένταση που αισθανόμαστε συσσωρεύεται. Αυτό συμβαίνει γιατί  οι  κατεχολαμίνες ( νευρομεταβιβαστές βλ. παρακάτω ) δεν μεταβολίζονται με τους ρυθμούς που θα ίσχυαν στις φυσικές συνθήκες και κάθε νέο αγχογόνο επεισόδιο επιδρά συσσωρευτικά.

Η μακροπρόθεσμη έκθεση του σύγχρονου ανθρώπου σε τέτοιου είδους επεισόδια έντασης που δεν εκτονώνονται οδηγεί και στις γνωστές μακροχρόνιες συνέπειες του άγχους. Οι μέθοδοι που προτείνονται για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου είναι γνωστές. Οι Ψυχοθεραπευτικές τεχνικές βοηθούν στην έκφραση και εκτόνωση συσσωρευμένων αρνητικών συναισθημάτων άγχους, φόβου, θυμού κ.λπ. Επίσης ενισχύουν τους γνωστικούς μηχανισμούς (αυτοελέγχου) που μας βοηθούν να αυτοκυριαρχούμε, να μην παρασυρόμαστε από το άγχος μα να απαλλασσόμαστε απ’ αυτό και να επιλέγουμε συμπεριφορές που μας ωφελούν μακροπρόθεσμα. Οι τεχνικές χαλάρωσης και ακόμα περισσότερο της σωματικής άσκησης αντικαθιστούν μια υποτιθέμενη φυσική αντίδραση ‘φυγής’ με μία ‘τεχνητή’  (π.χ. άσκηση-τρέξιμο στο γυμναστήριο). Με αυτόν τον τρόπο ενεργοποιείται ο οργανισμός μας (το συμπαθητικό ΝΣ), οι συσσωρευμένες κατεχολαμίνες μεταβολίζονται γοργά, απελευθερώνονται οι ενδορφίνες και αποκτούμε αίσθημα ευφορίας.

Ας δούμε τώρα τι ακριβώς γίνεται στο νευρικό μας σύστημα την ώρα  που βιώνουμε έντονο άγχος

Stress και Νευρικό Σύστημα

Kάποιες λοιπόν, από τις δομές του νευρικού και του ενδοκρινικού μας συστήματος συμμετέχουν στο μηχανισμό που προκαλεί την αποκαλούμενη «αντίδραση στο στρες» (fight) ή «αντίδραση πάλης ή φυγής» (flight)  . Πρόκειται για έναν μηχανισμό, με τον οποίο ανταπεξερχόμαστε στις επείγουσες και δύσκολες καταστάσεις. Ας δούμε τα βήματα και τις δομές που εμπλέκονται σε αυτό το μηχανισμό.

Έστω ότι αντικρίζουμε (αισθητηριακή είσοδος: όραση) ένα απειλητικό ερέθισμα (π.χ. έναν άγριο σκύλο στην εξοχή που δείχνει πολύ επιθετικός).


 

 

Το ερέθισμα γίνεται αντιληπτό από τον εγκεφαλικό φλοιό και από τον θάλαμο ο οποίος μεταβιβάζει το μήνυμα στον υποθάλαμο και τα αμύγδαλα. Από αυτό το σημείο και μετά ξεκινούν δύο παράλληλες  – πορείες.

 

 

1.      Η πρώτη, έχει κοντινό στόχο και αποσκοπεί στην προετοιμασία του οργανισμού για άμεση αντίδραση ως προς το απειλητικό ερέθισμα. Ο υποθάλαμος, με νευρωνική επικοινωνία  μέσω του νωτιαίου μυελού, διεγείρει τα επινεφρίδια και αυτά με τη σειρά τους εκκρίνουν τις κατεχολαμίνες (επινεφρίνη, νορεπινεφρίνη)








            Υποθάλαμος

          Επινεφρίδια

                 Κατεχολαμίνες (επινεφρίνη  – νορεπινεφρίνη )

 

Μέσα από αλυσιδωτές νευροενδοκρινικές  διαδικασίες αναστέλλεται η λειτουργία του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα οπότε και επιτελούνται κάποιες γρήγορες σωματικές αλλαγές όπως: (αυξάνονται οι παλμοί της καρδιάς και τα επίπεδα οξυγόνου και γλυκόζης στο αίμα, ανεβαίνει ο μυϊκός τόνος, διαστέλλονται οι κόρες των οφθαλμών, αναστέλλεται η πέψη και κάθε σεξουαλική δραστηριότητα, μειώνεται η αντίληψη του πόνου )

Οι σωματικές αυτές αλλαγές μας ‘προετοιμάζουν’ ώστε να καταφέρουμε άμεσα να αντιδράσουμε αποτελεσματικά μαχόμενοι το απειλητικό ερέθισμα (fight) ή να στραφούμε σε φυγή (run-flight).

2.      Η δεύτερη διαδικασία έχει πιο μακρύ στόχο και αποσκοπεί στις πιθανές συνέπειες μιας τέτοιας αντίδρασης (πάλης ή φυγής). Ο υποθάλαμος μέσω της ενδοκρινικής οδού προκαλεί την έκκριση της κορτικοτροπίνης από την υπόφυση. Αυτή με τη σειρά της προκαλεί την έκκριση της κορτιζόνης από τα επινεφρίδια.


 
 

            Υποθάλαμος

         Υπόφυση

         Επινεφρίδια (κορτιζόνη)

Η κορτιζόνη  είναι γνωστή για την ‘επουλωτική’ και βοηθητική προς το ανοσοποιητικό σύστημα δράση της. Μόλις απελευθερωθεί από τα επινεφρίδια ‘ταξιδεύει’ στο αίμα και επιφέρει αναστολή πλήθους σωματικών διαδικασιών που θα ήταν βλαπτικοί σε μια επείγουσα κατάσταση. Για παράδειγμα, προκαλεί τη μείωση των επιπέδων ινσουλίνης στο αίμα με αποτέλεσμα την άνοδο των επιπέδων γλυκόζης.

 

Το τέλος μιας συμπαθητικής αντίδρασης επέρχεται

α) μέσω των αισθήσεων: ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται πως η απειλή είναι πια απούσα (π.χ. το επιθετικό σκυλί έφυγε ή απομακρυνθήκαμε εμείς!)

 

 

 β) μέσω νευροενδοκρινικών, ανατροφοδοτικών μηνυμάτων: τα αυξημένα επίπεδα κατεχολαμινών και κορτιζόνης στο αίμα γίνονται ‘αντιληπτά’ από τον υποθάλαμο ο οποίος αναστέλλει τις προαναφερθείσες εκκρίσεις του προς την υπόφυση και όλες οι περαιτέρω αλυσιδωτές διαδικασίες αναστρέφονται.

 

 

 Σε ένα επόμενο βήμα, ξεκινάει μια σειρά νέων αλυσιδωτών ενδοκρινικών διαδικασιών μέσω των οποίων ενεργοποιείται το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα και επέρχεται ηρεμία και ένα αίσθημα ανακούφισης. Σε αυτή τη φάση, οι κατεχολαμίνες (επινεφρίνη, νορεπινεφρίνη) μεταβολίζονται με γοργό ρυθμό και επανέρχονται στα φυσιολογικά επίπεδα. Το ίδιο συμβαίνει και με την κορτιζόνη ενώ αυξάνεται η έκκριση των ενδορφινών,  νευρομεταβιβαστές που επιφέρουν ηρεμία στο κεντρικό νευρικό σύστημα

 

 

Πηγή Γ. Σπανός (Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία, 2003)                                                                                                 

 

άγχος stress




 

 

 




Copyright © 2012 - peripsixis.gr